Chuyện hoa sim

Hoa sim

Năm 1976, từ trại cải tạo Long Khánh tôi và một số tù cựu sĩ quan QLVNCH bị chuyển trại đến Katum, Tây Ninh. Ở đó tôi được "biên chế" vào đội đi rừng để đốn cây, cắt tranh, lấy mây. Nhờ vậy, lần đầu tôi mới biết đến hoa sim và trái sim vì là ngưới Sài Gòn tôi chỉ biết hoa sim qua bài thơ "Màu tím hoa sim" của Hữu Loan và những bản nhạc phổ theo bài thơ đó. Còn trái sim thi tôi được nghe nói đến trong tuồng cải lương"Người vợ không bao giờ cưới" khi cô đào Thanh Nga trong vai sơn nữ Phà Ca ngâm hai câu thơ:

"Đói lòng ăn nửa trái sim,

Uống lưng bát nước đi tìm người thương".

Hoa sim màu tím rất đẹp và trái sim có hình dạng như một trái ổi nhỏ cũng màu tím. Vì ở tù cải tạo, chỉ được cho ăn lưng lửng bụng nên tôi cũng hái trái sim ăn thấy vị ngọt và hơi chát.

Nhà thơ Hữu Loan

Nhà thơ Hữu Loan (1916–2010) tên thật là Nguyễn Hữu Loan, quê ở Thanh Hóa. Ông sáng tác bài thơ Màu tím hoa sim năm 1949 khi người vợ đầu (mới 16 ruổi), là người ông dạy kèm bị chết đuối trong cái ao sau nhà khi giặt đồ, lúc đó ông còn đang hành quân ngang những đồi sim. Về sau, vì dính líu với vụ án Nhân Văn Giai Phẩm năm 1958 ông phải đi học tập chính trị và sau đó bị bắt buộc hồi hương.

Bài thơ Màu tím hoa sim:

(Khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh)"Nàng có ba người anh đi bộ đội
Những em nàng
Có em chưa biết nói
Khi tóc nàng xanh xanh

Tôi người Vệ quốc quân
xa gia đình
Yêu nàng như tình yêu em gái
Ngày hợp hôn
nàng không đòi may áo mới

Tôi mặc đồ quân nhân
đôi giày đinh
bết bùn đất hành quân
Nàng cười xinh xinh
bên anh chồng độc đáo
Tôi ở đơn vị về
Cưới nhau xong là đi
Từ chiến khu xa
Nhớ về ái ngại
Lấy chồng thời chiến binh
Mấy người đi trở lại
Nhỡ khi mình không về
thì thương
người vợ chờ
bé bỏng chiều quê...

Nhưng không chết
người trai khói lửa
Mà chết
người gái nhỏ hậu phương
Tôi về
không gặp nàng
Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối
Chiếc bình hoa ngày cưới
thành bình hương
tàn lạnh vây quanh

Tóc nàng xanh xanh
ngắn chưa đầy búi
Em ơi giây phút cuối
không được nghe nhau nói
không được trông nhau một lần

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím
áo nàng màu tím hoa sim
Ngày xưa
một mình đèn khuya
bóng nhỏ
Nàng vá cho chồng tấm áo
ngày xưa...

Một chiều rừng mưa
Ba người anh trên chiến trường Đông Bắc
Được tin em gái mất
trước tin em lấy chồng
Gió sớm thu về rờn rợn nước sông
Đứa em nhỏ lớn lên
Ngỡ ngàng nhìn ảnh chị
Khi gió sớm thu về
cỏ vàng chân mộ chí

Chiều hành quân
Qua những đồi hoa sim
Những đồi hoa sim
những đồi hoa sim dài trong chiều không hết
Màu tím hoa sim
tím chiều hoang biền biệt
Có ai ví như từ chiều ca dao nào xưa xa
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh chưa có mẹ già chưa khâu
Ai hỏi vô tình hay ác ý với nhau
Chiều hoang tím có chiều hoang biết
Chiều hoang tím tím thêm màu da diết
Nhìn áo rách vai
Tôi hát trong màu hoa
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu...
Màu tím hoa sim, tím tình trang lệ rớm
Tím tình ơi lệ ứa
Ráng vàng ma và sừng rúc điệu quân hành
Vang vọng chập chờn theo bóng những binh đoàn
Biền biệt hành binh vào thăm thẳm chiều hoang màu tím
Tôi ví vọng về đâu
Tôi với vọng về đâu
Áo anh nát chỉ dù lâu."

Dù Hữu Loan sống ở miền Bắc, nhưng thơ ông bị cấm phổ biến, trong khi ở miền Nam được ghi lại trong văn học sử và lưu hành tự do. Rồi do hòan cảnh chiến tranh, nhiều nhạc sĩ tài danh xúc cảnh sinh tình phổ bài thơ Màu Tím Hoa Sim thành những bản nhạc tuyệt tác, trong đó xin trích dẫn những bài được ưa chuộng nhấtcủa ba tác giả dưới đây.

-Những Đồi Hoa Sim của Dzũng Chinh ( Ca sĩ trình bày hay nhứt: Phương Dung, Hoàng Oanh)

Link clip youtube do Hoàng Oanh hát:

https://youtu.be/LfRczGBhc8U?si=Yq6If441qXpbu3RK

"Những đồi hoa sim

Ôi

Những đồi hoa sim tím chiều hoang biền biệt

Vào chuyện ngày xưa nàng yêu hoa sim tím khi còn tóc búi vai

Mấy lúc xông pha ngoài trận tuyến

Ai hẹn được ngày về rồi một chiều mây bay

Từ nơi chiến trường Đông Bắc đó

Lần ghé về thăm xóm hoàng hôn tắt sau đồi

Những chiều hành quân

Ôi những chiều hành quân

Chiều hoang biền biệt

Một chiều rừng mưa được tin em gái mất

Chiếc thuyền như vỡ đôi

Phút cuối không nghe được em nói

Không nhìn được một lần dù một lần đơn sơ

Để không chết người trai khói lửa

Mà chết người em nhỏ hậu phương tuổi xuân thì

Ôi ngày trở lại nhìn đồi sim nay vắng người em thơ

Ôi đồi sim tím chạy xa tít tan dần theo bóng tối

Xưa

Xưa nói gì bên em

Một người đi chưa về mà đành lỡ ước tơ duyên

Nói

Nói gì cho mây gió

Một rừng đầy hoa sim nên để chiều đi không hết

Tím cả chiều hoang nay tím cả chiều hoang

Đến ngồi bên mộ nàng

Từ dạo hợp hôn nàng không may áo cưới

Thoáng buồn trên nét mi

Khói buốt bên hương tàn nghi ngút

Trên mộ đầy cỏ vàng

Mà đường về thênh thanh

Đồi sim vẫn còn trong lối cũ

Giờ thiếu người xưa ấy đồi hoang mới tiêu điều"

-Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà của Phạm Duy (Ca sĩ thể hiện thành công nhứt là Thái Thanh, Elvis Phương)

Link clip youtube do Elvis Phương hát:

https://youtu.be/drz-yZTQwkA?si=jmRPAuax0qfMhYat

"Nàng có ba người anh đi quân đội lâu rồi

Nàng có đôi người em, có em chưa biết nói

Tóc nàng hãy còn xanh, tóc nàng hãy còn xanh

Tôi là người chiến binh xa gia đình đi chiến đấu

Tôi yêu nàng như yêu người em gái tôi yêu

Người em gái tôi yêum người em gái tôi yêu

Ngày hợp hôn, tôi mặc đồ hành quân

Bùn đồng quê bết đôi giày chiến sĩ

Tôi mới từ xa nơi đơn vị về

Nàng cười vui bên anh chồng kỳ khôi

Thời loạn ly có ai cần áo cưới

Cưới vừa xong là tôi đi

Từ chốn xa xôi nhớ về ái ngại

Lấy chồng chiến binh mấy người trở lại

Mà nhỡ khi mình không về

Thì thương người vợ bé bỏng chiều quê

Nhưng không chết người trai chiến sĩ

Mà chết người gái nhỏ miền xuôi

Nhưng không chết người trai chiến sĩ

Mà chết người gái nhỏ miền xuôi

Hỡi ôi! Hỡi ôi!

Tôi về không gặp nàng

Má ngồi bên mộ vàng

Chiếc bình hoa ngày cưới đã thành chiếc bình hương

Nhớ xưa em hiền hòa, áo anh em viền tà

Nhớ người yêu màu tím

Nhớ người yêu màu sim

Giờ phút lìa đời, chẳng được nói một lời

Chẳng được ngó mặt người

Nàng có ba người anh đi quân đội lâu rồi

Nàng có đôi người em, những em thơ sẽ lớn

Tóc nàng hãy còn xanh, tóc nàng hãy còn xanh

Ôi một chiều mưa rừng, nơi chiến trường Đông Bắc

Ba người anh được tin, người em gái thương đau

Và tin dữ đi mau, rồi tin cưới theo sau

Chiều hành quân qua những đồi sim

Những đồi sim, những đồi sim, đồi tím hoa sim

Tím cả chiều hoang biền biệt

Rồi mùa thu trên những dòng sông

Những dòng sông, những dòng sông, làn gió thu sang

Gió gợn gợn trên mộ vàng

Chiều hành quân qua những đồi sim

Những đoàn quân, những đoàn quân, và tiếng quân ca

Có lời nào ru hời hời

À ơi, à ơi

Áo anh sứt chỉ đường tà

Vợ anh chết sớm, mẹ già chưa khâu

Những đồi sim, những đồi sim, đồi tím hoa sim

Đồi tím hoa sim

Đồi tím hoa sim"

-Chuyện Hoa Sim của Anh Bằng (Đôi song ca ăn khách nhứt là Mạnh Đình và Như Quỳnh)

Link clip video do Như Quỳnh hát:

https://youtu.be/g09u4LNQxtU?si=poLiy5-7VDIMPS4G

"Rừng hoang đẹp nhất hoa màu tím

Chuyện tình thương nhất chuyện hoa sim

Có người con gái xuân vời vợi

Tóc còn ngăn ngắn chưa đầy búi

Ngày xưa nàng vẫn yêu màu tím

Chiều chiều lên những đồi hoa sim

Đứng nhìn sương tím hoang biền biệt

Nhớ chồng chinh chiến miền xa xăm

Ôi lấy chồng chiến binh

Lấy chồng thời chiến chinh mấy người đi trở lại

Sợ khi người đi mãi sợ khi người không về

Thì thương người vợ bé bỏng chiều quê

Nhưng không chết người trai khói lửa

Mà chết người em nhỏ hậu phương

Mà chết người em gái tôi thương

Đời tôi là chiến binh rừng núi

Thường ngày qua những đồi hoa sim

Thấy cành sim chín thương vô bờ

Tiếc người em gái không còn nữa

Tại sao nàng vẫn yêu màu tím

Màu buồn tan tác phải không em

Để chiều sim tím hoang biền biệt

Để mình tôi khóc chuyện hoa sim

Ôi lấy chồng chiến binh

Lấy chồng thời chiến chinh mấy người đi trở lại

Sợ khi người đi mãi sợ khi người không về

Thì thương người vợ bé bỏng chiều quê

Nhưng không chết người trai khói lửa

Mà chết người em nhỏ hậu phương

Mà chết người em gái tôi thương

Đời tôi là chiến binh rừng núi

Thường ngày qua những đồi hoa sim

Thấy cành sim chín thương vô bờ

Tiếc người em gái không còn nữa

Tại sao nàng vẫn yêu màu tím

Màu buồn tan tác phải không em

Để chiều sim tím hoang biền biệt

Để mình tôi khóc chuyện hoa sim

Để chiều sim tím hoang biền biệt

Để mình tôi khóc chuyện hoa sim"

Ngoài ra còn những bản nhạc khác phổ theo bài thơ Màu Tím Hoa Sim cũng không kém hay như;

• Màu tím hoa sim của Duy Khánh .

• Màu tím hoa sim của Song Ngọc

Hoặc những bản nhạc lấy cảm hứng từ hoa sim như: -Tím cả chiều hoang của Nguyễn Đặng Mừng

-Tím cả rừng chiều của Thu Hồ

-Chuyện người con gái hái sim của Hồng Vân.

Có thể nói dù rằng hoa sim là loại hoa rừng hoang dại không cao sang như hoa lan, không quý phái như hoa hồng, không đài các như hoa glaieul nhưng là một nguồn cảm hứng cho không ít thi nhân, nhạc sĩ qua những chuyện tình đẹp nhưng trắc trở.

Huỳnh Công Ân

12/8/2026